ارتباطات و روابط عمومی

تعریف رسانه: رسانه در لغت به معنای رساندن است و در اصطلاح وسیله­ ای برای نقل و انتقال اطلاعات، ایده­ها و افکار افراد یا جامعه و واسطه عینی و عملی در فرآیند برقراری ارتباط است.

مصداق رسانه وسایلی است مانند: روزنامه_مجلات_رادیو_تلویزیون_تریبون_ماهواره_اینترنت و...

_رسانه­ های جمعی: رسانه­ های جمعی یا عمومی و به تعبیر دیگر وسایل ارتباط جمعی اصطلاح فارسی شده­ی واژه "مدیا" می­ باشد و منظور از آن دسته ­ای از ابزار ارتباطی هستند که مورد توجه تعداد کثیری می ­باشند و از تمدن­ های جدید به وجود آمده­ اند.

_طبقه­ بندی رسانه ­ها: رسانه­ ها بر اساس نوع انتظار از آنها طبقه­ بندی می­ شوند.

رسانه­ های دیداری: رسانه ­هایی مانند تلویزیون، سینما، تئاتر، عکس و...

رسانه­ های شنیداری: رسانه­ هایی مانند رادیو، منبر، تریبون، موسیقی و...

رسانه­ های نوشتاری: رسانه­ هایی مانند نشریات و روزنامه، کتاب، تراکت و...

رسانه ­های ابزاری: رسانه­ هایی مانند نمادها، بازی­های رایانه­ای، پرچم و...

رسانه­ های آنلاین: رسانه­ های حوزه فضای مجازی و سامانه­ های اینترنتی

_انواع رسانه­ ها: با توجه به گسترش روزافزون فناوری در دنیا تعدد رسانه­ ها رو به گسترش است که در دسته ­بندی و گروه­ های گوناگونی قرار می­ گیرند.

روزنامه­ ها: روزنامه رسانه­ ای است که به صورت روزانه جدیدترین اخبار و اطلاعات را در حوزه­ های مختلف فرهنگی، هنری، ورزشی، سیاسی و اقتصادی به اقشار مختلف جامعه ارائه می ­دهد.

همواره روزنامه­ ها به صورت مکتوب منتشر می ­شوند و این مکتوب بودن آثار مثبت و منفی فراوانی به دنبال دارد که مسئولین و دست­ اندرکاران روزنامه­ ها به هدف دستیابی به آثار مثبت آن تلاش می کنند. امروزه در کشور ما بیش از 35 عنوان روزنامه با تاثیر نسبتا بالایی به چاپ می­رسد که پرتیراژ­ترین آنها جام­ جم و همشهری است که در مقایسه با جمعیت حدود 75 میلیونی ایران عددی ناچیز محسوب می­ شود و این در حالی است که تعداد قابل توجهی از این روزنامه ­ها صرفا اقتصادی یا سیاسی بوده و مورد توجه و استفاده گروه و قشر خاصی از مردم قرار میگیرد.

مجلات: مجله رسانه­ ای مکتوب دارای صفحاتی بیشتر از روزنامه که با اهداف خاص و از پیش تعیین شده است. متوسط یک مجله از 20 تا 300 صفحه نیز وجود دارد که تعداد صفحات بالا بیشتر اختصاص به مجلات و نشریات تبلیغاتی دارد.

در ایران به طور متوسط حدود 500 عنوان مجله با تیراژهای بسیار بالا به چاپ می­رسد که در بازه­ های زمانی هفته ­نامه گاه­­ نامه ماه­ نامه دوماه­ نامه فصل­ نامه سالنامه و انواع و اقسام مختلف دیگر به دست خوانندگان میرسد. در تقسیم­ بندی مجلات معمولا آنها را به نشریات زرد و غیر آن تقسیم می­کنند.

مجلات زرد آن دسته از نشریات هستند که با جنجال و هیاهو سعی در جذب مخاطب دارند.

هدف در این مجله­ ها جذب مخاطب به هر وسیله­ ای و به دنبال آن سود اقتصادی است. این نشریات در ارائه مسائل و مشکلات اقتصادی جامعه چند راه پیش میگیرند:

_بزرگ­ نمایی، اغراق و زیاده­ روی در بین مشکلات اقتصادی و...تا اینکه افکار عمومی مشوش شده و راه تفهیم و تفاهم منطقی و عاقلانه بسته شود.

_نادیده گرفتن مسائل عمقی و اخذ نتایج سریع

_رواج مصرف گرایی مثل تبلیغات زیبایی اندام، کالاها و لوازم آرایشی

_مطالب وحشتناک و حوادث تلخ همراه با تیترهای دلهره­ آور که باعث رواج و شکستن قبح و زشتی این اعمال میشوند.

رادیو: رادیو رسانه­ ای است صوتی که با استفاده از امواج به انتقال مطالب میپردازد. رادیو با تمام فوایدش مانند دسترسی همیشگی به آن دارای نواقصی نیز است. رادیو از نعمت تصویر بی­ بهره است و مسئولان و مجریان رادیو باید تمام توان و نیروی هنری خود را صرف صدا کنند تا زا این طریق فضاسازی مناسبی در ذهن شنونده ایجاد شود. شنونده اگر از موسیقی برنامه خوشش نیاید دیگر رادیو کارایی خود را از دست میدهد اما همین مسئله اگر در مورد تلویزیون به وجود آید با قطع صدا همه­چیز را از دست نمیدهد بلکه می­توان کماکان از تصویر استفاده کرد و لذت برد.

سینما: سینما پس از مطبوعات و رادیو و تلویزیون یکی از وسایل ارتباط جمعی و از رسانه ­های همگانی نسبتا جدید که فرهنگ خاص خود را نیز اقتضا می­کند. بشر پس از دو دوره فرهنگ گفتاری و نوشتاری اکنون به دروازه فرهنگ تصویری با گستردگی فراوانش وارد می­شود.

سینما یکی از پیشرفته­ ترین رسانه­ های همگانی است که انواع هنرها را با پیچیده­ ترین تاکتیک ­ها جمع­ آوری نموده است.

تلویزیون: در حال حاضر پرمخاطب­ ترین رسانه در جهان پس از شبکه­ های اجتماعی تلویزیون می­باشد که این آمار در ایران به مراتب بیشتر و این تنوع و کثرت مخاطب به دلیل وجود صدا و تصویر به طور هم­زمان است. تلویزیون به علت قابلیت استفاده از تصویر در تمام حیطه­ ها جذابیت مخصوص به خود را دارد. تلویزیون قابلیت تغییر فرهنگ را داراست حتی رسانه­ هایی چون روزنامه و مجلات برای جذب مخاطبان خود به تلویزیون و جذابیت­ های آن متوسل می­شوند. امروزه شبکه­ های ماهواره­ ای فراوانی به وجود آمده­اند.

ماهواره: اولین ماهواره ­ها در سال 1980 با 12 هزار مدار تلفنی و تنها 2 کانال تلویزیونی در مدار قرار گرفتند و نسل ششم آنها با سه برابر ظرفیت نسل پنجم و با سیستم­ های دیجیتالی پیچیده و در سال 1986 ساخته و به­کار گرفته شد. ماهواره­ های تلویزیونی ماهواره­ هایی هستند که در واقع به عنوان یک فرستنده پر­قدرت تلویزیونی در فضا عمل می­کنند. مهم­ ترین برتری یک ماهواره تلویزیونی آن است که می­تواند تمامی نقاط کور یک کشور را که فرستنده­ های زمینی قادر به پوشش آنها نیستند تحت پوشش درآورد.

اینترنت: در اواخر دهه 1960 پدیده­ ای به نام اینترنت جهان را متحول کرد. تاسیس شبکه آرپانت در سال 1969 به عنوان منشا پیدایش اینترنت شناخته شد. در حقیقت اینترنت مجموعه­ ای از میلیون ­ها کامپیوتری است که از طریق شبکه­ های مخابراتی به یکدیگر اتصال دارند. به عبارتی دیگر مجموعه­ ای از هزاران شبکه­ی ماهواره­ ای_رایانه­ ای است که تعداد زیادی از رایانه­ ها را در یک شبکه پیچیده بزرگ و قابل اطمینان به یکدیگر وصل می­کند.

اینترنت هیچ سازمان مدیریتی یا سرپرست حقوقی ندارد و به خودی خود واقعیتی مستقل ندارد و تنها از تالیف تشکیلات مستقل دیگر حیات یافته­ است. از طریق این فناوری جدید می­توان پست ایجاد و بدون صرف وقت و هزینه نامه­ های الکترونیکی، عکس ­ها و نامه­ های متنی خود را برای یک یا چندین نفر به صورت هم­ زمان ارسال کرد و از این طریق به سایت­ های تحت وب و شبکه جهانی اطلاعات دسترسی داشت. فناوری چت یکی دیگر از راه­ های ارتباطی جدید در اینترنت است که در آن می­توان علاوه بر مکالمه با چندین نفر به طور هم­زمان تصاویر یکدیگر را نیز مشاهده کرد. شبکه­ های خبری نیز از دیگر قابلیت­ های موجود بر روی وب موتور­های جستجو در اینترنت است.

شبکه­ های اجتماعی: شبکه ­های اجتماعی مجازی یا شبکه­ های اجتماعی اینترنتی، وب سایت یا مجموعه ­ای از وب سایت­ هایی است که به کاربران امکان می­دهد علاقه­مندی­ ها، افکار و فعالیت ­های خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارند. به عبارت دیگر شبکه­ های اجتماعی سایت ­هایی هستند که با استفاده از یک موتور جست­ و ­جو­ گر و افزودن امکاناتی مانند چت، پیام­­ رسانی الکترونیک، انتقال تصویر و صدا و... امکان ارتباط بیشتر کاربران را در قالب شبکه­ ای از روابط فردی و گروهی فراهم می­ آورند. شبکه های اجتماعی مجازی محیط مساعدی را برای مشارکت افراد در جامعه مجازی، برقراری روابط نمادین و کشف مجدد خود و باز تعریف هویت های دینی، اجتماعی، سیاسی و... فارغ از محدودیت ها و عوامل سرکوب کننده از طریق تعاملات مجازی و نمادین فراهم می کنند. شبکه های اجتماعی مجازی بیشترین شباهت را به جامعه انسانی داشته و به فرد امکان برقراری ارتباط با شمار بسیاری از افراد دیگر را فارغ از محدودیت های زمانی، مکانی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی می دهند.
شبکه های اجتماعی قدرت بسیج کنندگی دارند یعنی می توانند افراد را در یک زمان و یا مکان در محیطی واقعی گرد هم آورند، یا در محیط مجازی به کمپین بپردازند. این شبکه های فضای تعاملی جسورترین آدم هایی است که فعالیت در این شبکه ها را نوعی فعالیت مدنی و حتی مبارزه مدنی می دانند. لذا از نقد بی رحمانه حاکمیت، سیاستمداران و رسانه های رسمی ابایی ندارند. به همین جهت زبان آنها متفاوت با سایر رسانه ها به نظر می رسد.
در این شبکه ها، تأثیر بر افکار عمومی و بسیج آن، به گونه ای است که به واسطه این رسانه ها، نوعی فضای عمومی شکل می گیرد و بسیاری افراد، بی آن که یکدیگر را ببینند و تبادل نظر کنند، مانند یکدیگر فکر و در نتیجه مانند یکدیگر نیز عمل می کنند. بر این اساس، از طریق تولید پیام، شعار و اندیشه، به شیوه ای هنری و از طریق تصویر، گرافیک، صدا و موسیقی، تصورات دستکاری و بسیج می شوند و در نهایت فعالیت سیاسی، این امکان را می یابد که با زندگی روزمره آمیخته شود. همچنین کاربرد شبکه های اجتماعی این امکان را به جنبش های اجتماعی می دهد که روش های سنتی بیان اعتراضات خود، همانند راهپیمایی ها، اعتراضات، شعارها و استفاده از نمادها را آسان تر به کار برده و آنها را با روش های نمادین جدید ترکیب کنند. بر همین اساس، این جنبش ها توانمندی بیشتری برای جذب طبقه جوان جامعه و شکل دادن به افکار عمومی دارند. با کاربرد تکنولوژی های اطلاعاتی جنبش های اجتماعی به استفاده از پوشش رسانه ای جمعی نیازی ندارند تقویت و تبلیغ ارزش های غربی و کمک به استحاله فرهنگی، بهره­ برداری تبلیغاتی و انتشار اخبار غیر واقع تحریف شده، ایجاد نخبگان سیاسی و فرهنگی وابسته به جریانات خود ساخته از طریق شبکه ارتباطی از آسیب­ های سیاسی شبکه­ های اجتماعی مجازی محسوب می­شود.

آسیب شناسی وسایل ارتباط جمعی:

بررسی آثار وسایل ارتباط جمعی یکی از پیچیده ترین مباحث در آسیب شناسی اجتماعی است. به همین دلیل  بسیاری از جامعه شناسان در درستی نتایج پژوهش هایی از این دست تردید نشان می دهند. امروزه گسترش و توسعه وسائل ارتباط جمعی به حدی است که دوران حاضر را عصر ارتباطات نامیده اند. مک لوهان دنیا را با مفهوم دهکده­ای جهانی می­شناسد ولی می­گوید وسایل ارتباط جمعی دارای چنان قدرتی هستند که میتوانند نسلی تازه در تاریخ انسان پدید آورند، نسلی که با نسل­ های پیشین بسیار متفاوت است.

از اثرات منفی وسایل ارتباط جمعی معتاد شدن به معنی عام کلمه است. در بسیاری از موارد انسان ها چنان به رسانه­ ها معتاد می­شوند و بدان اعتماد می­ ورزند که در ساعت معین به آن نیاز پیدا میکنند. تاخیر یا فقدان موجبات از بین رفتن تعادل آنان را فراهم می سازد و زمانی که به آن می­ رسند قدرت اندیشه از آن سلب می­ شود.

دو موضوع در ارتباط با وسایل ارتباط جمعی از اهمیت ویژه­ ای برخوردار است:

1_ امور جنسی: در مورد مسائل ارتباط جمعی در امور جنسی هنوز تحقیق جامعی صورت نگرفته است؛ زیرا تأثیر آن قابل مشاهده و بالا تر از آن قابل کنترل نیست.

2_ خشونت و پرخاشگری: درباره رفتار خشونت آمیز ناشی از وسایل ارتباط جمعی پژوهش های زیادتری انجام شده است. با توجه به فزونی پرخاشگری در جامعه صنعتی و شهری امروزی، برخی برای توجیه این پدیده، وسائل ارتباط جمعی را مسئول می دانند. زیرا فیلم، مجله، روزنامه، کتاب، تلویزیون، ویدئو، ماهواره و اینترنت حاوی تصاویر و مطالبی است که در آن اشاره به خشونت، تهاجم و خیانت بسیار دیده می شود. یافته های پژوهشی نشان می دهد که فیلم های سینمایی تلویزیونی ، ویدئویی و اینترنتی از عوامل بسیار مؤثر در کژرفتاری و بزهکاری نوجوانان و جوانان هستند. نمایش اعمال خشونت بار، کشتار، جنایت ، خون آشامی و نیز صحنه های هیجان انگیز در فزونی تشدید کجرویها اثر به سزایی دارد.  

اثرات منفی وسائل ارتباط جمعی:

 باز داشتن از کارهای تحصیلی و اختصاص وقت نوجوانان و جوانان به خود، ارانه صحنه های خشونت آمیز و رواج خشونت، جریحه دار کردن عواطف نوجوانان و جوانان، سوق دادن زودرس به طرف زندگی بزرگسالی، خلق نیازهای کاذب، رابطه با جرم و جنایت (فراهم کردن زمینه های ارتکاب جرم)، برانگیختن حالت تهاجمی، محدود کردن قدرت ابتکار و خلاقیت. بیگانه ساختن جوانان و نوجوانان با مطالعه، تسخیر ذهن نوجوانان و جوانان، تهدید سلامتی جسمی، روانی و رفتاری کودکان، جوانان و نوجوانان، افزایش حالت انفعالی و بی تفاوتی رواج رفتارهای ضد اجتماعی از طریق مشاهده و یادگیری توسط نوجوانان و جوانان پیامدهای خانوادگی ناشی از اعتیاد به اینترنت، اختلاف و نزاع های مستمر در روابط زناشونی، اختلال در انجام وظائف خانوادگی به علت گرایش بیش از حد به اینترنت، افزایش طلاق و جدانی ناشی از اختلافات و درگیری های بین زوجین بر اثر استفاده بی رویه از اینترنت، گوشه گیری و انزوا در خانواده، مشکلات و اختلاف بین والدین و فرزندان. پیامدهای آموزشی ناشی از اینترنت: کاهش چشمگیر در میزان مطالعه، افت نمرات درسی، غایب شدن از کلاس ها، کاهش روابط بین دانش آموزان و معلمان، اختلال در روابط بین دوستان و همکلاسی ها، گوشه گیری و انزوا در محیط مدرسه.

کارکرد رسانه ها:
ویژگی اصلی رسانه ها همه جا بودن آنهاست. رسانه ها امری فراگیرند و می توانند یک کلاس بی دیوار با میلیاردها مستمع تشکیل دهند. آنها وظیفه حراست از محیط را به عهده دارند و باید همبستگی کلی را بین اجزا جامعه در پاسخ به نیازهای محیطی ایجاد کنند. رسانه­ها وظیفه انتقال میراث اجتماعی از نسلی به نسل دیگر را به عهده دارند. رسانه­ها حرکت، پویایی و سرزندگی جامعه را تقویت می­کنند. رسانه­ها احساس محبت و صداقت را برمی­انگیزند و احساس زشتی، دشمنی، بی­اعتمادی، دروغ و خشونت را زنده می­کنند. این کارکرد موجب پیدایش تضاد درونی­­رفتاری در مقیاس فردی و اجتماعی می­شود.

وظایف خبری و آموزشی نیز یکی دیگر از کارکردهای رسانه­ ها است.

اینترنت و فضای مجازی:

امروزه اکثر خانواده­ ها دارای اینترنت هستند و اینترنت از تازه­ ترین دستاوردهای بشر و آخرین عضو خانواده تکنولوژی است که حدود چهل سال است که قدم به زندگی انسان گذاشته و در عرصه­ های مختلف نقش­ آفرینی می­کند. اینترنت دنیای مجازی است که با دنیای واقعی پیرامون ما تفاوت­ هایی دارد. در جهان مجازی انسان با سرزمینی بدون مرز مواجه می­گردد که از فرهنگ ­های مختلف تشکیل شده ­است. اینترنت ابزاری است که اگر از آن به طور صحیح استفاده شود موجب تحول بسیار سریع در علوم و رشد و تعالی بشری در تمامی زمینه ­ها خواهد بود.

اینترنت به عنوان یکی از کارآمدترین رسانه ­های جهانی برای برقراری ارتباط و تعامل بین­المللی نقش تعیین­ کننده­ای در انتقال فرهنگ و اطلاعات دارد. در ارتباط با استفاده از این فناوری کشورهای جهان به دو دسته­ تولیدکننده و مصرف­ کننده تقسیم می­ شوند. امروزه جوانان و نوجوانان بیشترین سهم را در استفاده از این رسانه دارند و فناوری اینترنت نیز متقابلا بر نوجوانان تاثیرات مثبت و منفی می­گذارد.

امروزه موضوع اینترنت مساله مهمی برای بیشتر کشورها به ویژه کشورهای در حال توسعه و از جمله کشورهای اسلامی است. آگاهی از پیامدهای اینترنت و در کنار آن در نظر گرفتن راهبردهای مناسب برای استفاده درست و پیشگیری یا کاهش پیامدهای احتمالی منفی آن اهمیت اساسی دارد. در جامعه امروز ما گرایش به اینترنت و استفاده از آن چنان رایج شده است که بیشتر خانواده­ ها بیشتر وقت خود را در استفاده از اینترنت سپری می­ کنند. اینترنت در میان همه گروه­ های اجتماعی اعم از زن و مرد، پیر و جوان، بی­ سواد و باسواد از جذابیت خاصی برخوردار است. ویژگی­های منحصر به فرد اینترنت از جمله محتوای تحریک ­آمیز، سهولت دسترسی، سادگی کار با رایانه، هزینه پایین و تحریک ­بر­ انگیزی بصری همگی موجب استقبال عظیم مردم در سراسر جهان شده است.

تاریخچه اینترنت: اینترنت در دهه 60 میلادی یک شبکه کامپیوتری بود که چند کامپیوتر وزارت دفاع آمریکا را به هم متصل می­کرد. نام این شبکه آرپانت بود. در دهه 1970 میلادی این فناوری بر ارتباط بین شبکه­ ای رایانه ­ای وزارت دفاع تبدیل شد. در دهه 1980 میلادی چندین شبکه رایانه­ ای دانشگاهی در آمریکا به این شبکه اضافه شد و ارتباط بین شبکه­ های رایانه­ ای نظامی و دانشگاه­ ها برای دسترسی به شبکه­ ها در هنگام بمباران هسته­ ای فراهم گردید. در دهه 1990 میلادی شبکه ­های رایانه­ ای بیش از صد ­و­ پنجاه کشور دنیا به این ابر شاهراه جهانی اضافه شد و استفاده از اینترنت عمومیت یافت.

اکنون در جهان بیش از یک میلیارد کاربر اینترنتی وجود دارد. در ایران طبق برآورد برنامه توسعه چهارم اقتصادی در پایان برنامه باید حدود سی میلیون کاربر داشته باشد.

سطوح اینترنت:

پست الکترونیکی: پست الکترونیکی همواره به عنوان پراستفاده­ ترین ابزار در شبکه اینترنت مورد توجه بوده است. در واقع هدف اصلی پست الکترونیکی ارائه یک مکان مناسب جهت ارسال و تبادل مکاتبات الکترونیکی است.

پست الکترونیکی در حقیقت همچون پست معمولی دارای فرستنده، گیرنده، محمل و پیام است با این تفاوت که تمامی اجزای آن رایانه­ ای می­باشد. ویژگی برجسته پست الکترونیکی موجب گسترش تشکل­ های الکترونیکی نوینی چون گروه­ های بحث و گفتگوی الکترونیکی شده­است. گروه­های بحث الکترونیکی در حقیقت مجموعه­ ای از استفاده­ کنندگان شبکه هستند که برای بحث در مورد موضوعی خاص در محیط شبکه از ابزار پست الکترونیکی استفاده می­کنند.

وبلاگ: وبلاگ محیطی است که به شما اجازه می­دهد افکار، عقاید، یادداشت ­های شخصی، مقالات، عکس و آنچه را دوست دارید دیگران بخوانند منتشر کنید. برای نوشتن در یک وبلاگ نیازی به هیچ زبان برنامه­ نویسی یا طراحی سایت نیست و سادگی کاربرد را از ویژگی­های بارز آن می­توان دانست.

آندرو سالیوان در تعریفی که از معنای وبلاگ ارائه می­دهد آن را برداشت حقیقی می­نامند. آنجا که فرد بر اساس احساسات و برداشت ­های شخصی خود به ارائه و ثبت اتفاقات، درونیات شخصی، بینش­های فردی، محلی، ملی و فراملی خود می­پردازد و در تمامی شبانه روز آن را با مخاطبان خود در اقصی نقاط جهان به اشتراک می­گذارد.

از مهم­ترین عواملی که باعث ترغیب افراد با استفاده از وبلاگ می­شود به شرح زیر است:

_رابطه دوسویه بین خواننده و نویسنده

_امکان معرفی لینک­ های متعدد و مرتبط با موضوع و دسترسی آسان به آن­ها

_یادداشت­ های کوتاه و مختصر

_دست­یابی به اطلاعات فراوان با صرف حداقل هزینه

چت و چت­ روم: چت در لغت یعنی گپ زدن، گفت­ و­گو کردن. و در اصطلاح رایج قرن بیست­ و ­یکم ارتباط و گفت­ و­گو از طریق اینترنت را چت می­گویند. چت یا گفتگوی اینترنتی فضایی خصوصی در اتاق­ های مجازی انجام می­شود. چت می­تواند به شکل تصویری، صوتی، نوشتاری یا تلفیقی از هر سه باشد. سیستم چت به علت سهولت استفاده و نیز قابلیتی که در برقراری ارتباط میان افراد گوناگون و در مناطق مختلف دارد نه تنها در کشور ما بلکه در بسیاری از کشورهای دیگر جهان در صدد کاربردهای اینترنت قرار گرفته و توجه افراد گوناگونی از ملیت­ های مختلف را به خود معطوف ساخته است. سایت­ های معروف دنیای اینترنت با ارائه سرویس­های چت امکان برقراری ارتباط افراد را در شبکه­ های مجازی فراهم آورده­اند. یاهو مسنجر، گوگل تاک و پالتاک از جمله نرم­ افزارهایی هستند که در این زمینه ارائه شده­اند. البته با گسترش فناوری اطلاعات اکثر سایت­­­ ها دارای اتاق گفت­و­گو یا همان چت روم ­های اختصاصی خود هستند.

فضای مجازی: از نگاه دیوید بل فضای مجازی فقط مجموعه­ ای از سخت­افزار نیست بلکه مجموعه­ ای از تعاریف نمادین است که شبکه ­ای از عقاید و باورها را در قالب داد و ستد رد و بدل می­کنند.

فضای مجازی در واقع نامی­ است که تعداد زیادی از کاربرد های امروز فناوری­ های جدید ارتباطی را در برمی­گیرد.

کلمه فضای مجازی(سایبر اسپیس) از درون کلمه سایبر نتیکس که در سال 1984 ابداع شده بود پدید آمد. سایبر نتیکس علم نظریه کنترل است و در مورد سیستم­ های پیچیده به کار می­رود. کلیه سیستم­ هایی که با روش­ های خودفرمایی اداره می­شوند در واقع سیستم­ های سایبرنتیکی هستند.

فضای مجازی اصطلاحی جدید و زاده­ دوران معاصر است. به طور کلی این اصطلاح مفهومی نو است که با شیوه زندگی و تفکر دوران معاصر مبتنی بر تکنولوژی نوین اطلاعاتی در ارتباط نزدیک است. برای بیان این مفهوم گاهی از واژه سایبر استفاده می­ شود و در کل منظور و فضای کاری و زندگی مبتنی بر رایانه و اینترنت است که متفاوت با فضای واقعی و ارتباطات فیزیکی بوده و خود سازنده یک فضای جغرافیای جدید اما مجازی است.

ویژگی­های منحصر به فرد فضای مجازی:

دیجیتالی بودن: اینترنت مبتنی بر اعداد و منطق ریاضی است. از این رو توانایی تغییر و دخالت در این فضا آنطور که خواست کاربر است کاملا ممکن می­شود. بر این اساس کاربر می­تواند با تغییر در رنگ ­ها و انتخاب فضای کار خود در اینترنت بر اساس خواست خود، خواست و علایق خود را کاملا در این فضا پیاده کند. از این رو کاربر اینترنتی بدون دغدغه خاطر می­تواند از این فضا استفاده کند و از همین رو تعداد کاربران اینترنتی با توجه به تفاوت­ های فرهنگی، اعتقادی، قومی، نژادی و... در این فضا قابل توجه است.

حافظه مجازی:

مهم­ ترین خصوصیت اینترنت آزادی انتشار اطلاعات است. حافظه مجازی اینترنت این فرصت را فراهم کرده­ است تا با انباشتی از اطلاعات در این فضا رو به رو باشیم. این مسئله در تناقض با سیاست محدودسازی قرار دارد. اینترنت ضد سانسور است و امکان دسترسی به هر نوع اطلاعاتی در آن ممکن است.

تعاملی بودن:

اینترنت یک رسانه دو طرفه است؛ به این معنا که هم تولیدکننده متن در این فضا و هم مصرف­ کننده آن در در ادامه امر تولید با یکدیگر در ارتباط هستند و از هم تاثیر می­ پذیرند. تعاملی بودن این فرصت را برای کاربران اینترنتی فراهم می­کند تا در برخورد با فضای اینترنت فرصت دخالت آرا و نظرات خود را دائما داشته و از نظرات دیگران نیز مطلع شوند.

فرامتن بودن:

هایپر تکس بودن به معنای این است که هر صفحه از اینترنت در خود صدها لینک به دیگر صفحات اینترنتی دارد. به این معنا که کاربر قدرت گزینش و انتخاب بسیاری دارد و با وارد شدن به این فضا و قرار گرفتن در یک موقعیت خاص به راحتی می­تواند از آن صفحه خارج شده و وارد فضای جدیدی شود که این توانایی توسط لینک ­های موجود در صفحه به او داده می­شود.

واقعیت مجازی: در فضای اینترنت کاربر می­تواند محدودیت­ های دنیای واقعی خود را جستجو کند اما بدون مرزهای دنیای واقعی شکل­گیری شخصیت­ های اینترنتی در شهرهای اینترنتی به معنای شکل­ گیری دنیای جدید است که اگر چه از دنیای واقعی ریشه می­گیرد اما امکانات ویژه این فضا یک واقعیت مجازی را شکل داده است؛ واقعیتی که اگر چه در دنیای واقعی معنایی ندارد اما در حیطه اینترنت به خوبی عمل می­کند و ناخواسته نتایجی نیز در دنیای واقعی به جا می­گذارد.

غیرمرکزی بودن:

هیچ مرز و حکومتی حاکم فضای اینترنتی نیست.

فرهنگ مجازی: گاهی در کنار اصطلاح فضای مجازی به اصطلاح فرهنگ مجازی برخورد می­کنیم. مسائلی که برای نظریه ­پردازان در حوزه فرهنگ در فضای مجازی مطرح می­ شوند شامل مسائلی همچون شکل­گیری فرهنگ جدید، بازنمایی و درک از واقعیت مجازی و هویت می­شوند. اهمیت و قدرت اشکال اجتماعی مانند اجتماعات مجازی و گفتمان فضای مجازی در فرهنگ عامه و حوزه­ های دیگر هم بخش دیگری از حوزه مطالعاتی این نظریه­ پردازان را تشکیل می­دهند. پس از ظهور فرهنگ مجازی کم­ کم سر و کله خرده فرهنگ ­های مجازی هم پیدا شد. جماعت­ های مجازی و آنلاین که به زیرشاخه ­های مختلف تقسیم می­شوند باعث ظهور این خرده­ فرهنگ­ ها شده ­اند.

ویژگی ­های روان­ شناختی فضای مجازی:

کاهش احساسات: به دلیل اینکه اغلب ارتباطات در این فضا به صورت نوشتاری است، فاقد احساساتی است که در فضای واقعی از طریق قدم زدن، سخن گفتن و... به دست می­آید. افراد با وجود امکانات ارتباطی در فضای مجازی دیگر اهمیتی به کیفیت روابط نمی­دهند و این مسئله به کاهش بیشتر احساسات منجر می­شود.

1- متن­گرایی: علی رغم امکانات چندرسانه­ای موجود در فضای مجازی هنوز هم قسمت عمده­ ای از ارتباطات در فضای مجازی را ارتباطات متنی در قالب ایمیل و چت تشکیل می­دهد. ارتباطات متنی می­تواند شکل جدیدی از هویت مجازی را شکل دهد.

2- انعطاف­ پذیری هویتی: افراد در فضای مجازی به دلیل نبود راهنماهای چهره­ ای می­ توانند بازنمایی­ های متفاوتی از خود ارائه دهند.

3- دریافت ­های جایگزین: در ارتباطات مجازی شما می­توانید دیوارها را بشکنید، به حوزه خصوصی دیگران وارد شوید و حرف­ هایی که حاضر نیستند در ارتباط چهره به چهره به شما بگویند را بشنوید.

4- جایگاه ­های مساوی­ شده: با کمی چشم­ پوشی می­توانیم مدعی شویم که جایگاه طرفین گفتگو در ارتباطات مجازی برابر است. برخی از متخصصان به این ویژگی فضای مجازی دموکراسی شبکه می­گویند.

5- فرامکانی: نقش جغرافیا در تعیین ارتباطات مجازی بسیار کمتر از نقش آن در ارتباطات واقعی است.

6- انعطاف­پذیری موقت: ارتباطات همزمان یعنی اینکه دو نفر در یک زمان از طریق اینترنت با هم ارتباط برقرار کنند. در اینگونه ارتباط ما با افراد مختلف ارتباط برقرار می­ کنیم و رفته رفته یاد می­گیریم که با هر کسی چگونه باید ارتباط برقرار کرد.

7- گونه­ گونی اجتماعی: در اتاق­ های گفتگو افراد مختلف با جایگاه ­های اجتماعی متفاوت در مورد یک یا چند موضوع خاص به گفتگو می­ نشینند و نظرات خود را بیان می­کنند.

8- قابلیت ذخیره­ سازی: یکی از خصوصیات برجسته ارتباطات مجازی قابلیت ذخیره­ سازی محتوای آن است.

9- واپاشی رسانه ­ای: وقتی کامپیوتر ما دچار مشکل می­شود یا ارتباط اینترنتی ما مختل می­شود به ناگاه به عمق روابط خود با فضای مجازی پی می­ بریم. وابستگی شدید ما به فضای مجازی باعث می­شود که بخش­ های مهمی از فعالیت روزمره خود را در این فضا انجام دهیم و مختل شدن یکی از کارکردهای این فناوری ­های فراهم­ کننده فضای مجازی می­توانند پدیده "چاله سیاه" را به وجود بیاورد. این پدیده زمانی اتفاق می­افتد که به دلایل فنی یا غیرفنی دسترسی خود را به شبکه از دست می­دهیم.

سواد رسانه ­ای چیست؟

در گذشته رسانه­ های مکتوب مهم ترین مدل رسانه ­ای محسوب می­ شدند و توانایی افراد در خواندن و نوشتن، درک آنچه که نوشته شده است و توانایی ایجاد ارتباط از طریق نوشتار مرز بین باسوادی و بی­ سوادی را تعریف می کرد اما تکنولوژی­ های جدید، اینترنت و فضاهای جدید مجازی، تعریف ­ها از باسوادی را متحول کرده­ اند.

رسانه­ های مکتوب برخلاف سابق دیگر تنها شکل رسانه­ ای مسلط محسوب نمی­ شوند و امروزه این نقش در اختیار رسانه­ های الکترونیکی قرار دارد. در دوران معاصر که عصر "جامعه اطلاعاتی" نامیده می­شود، رسانه­ های دیجیتال و اینترنت موجب ایجاد مفهوم و تعریف جدیدی از سواد رسانه­ ای شده­ اند.

سواد رسانه­ ای مجموعه ­ای از چشم­ اندازهاست که مخاطب به طور فعالانه برای مواجهه و تفسیر معنای پیام ­های رسانه از آنها بهره­ برداری می­کند. شاید در گذشته نیاز به داشتن چنین درک و مهارتی چندان احساس نمی‌ شد اما با روند کنونی که دنیا در حال زیست دیجیتالی است و این سبک از زندگی بر همه شئون زندگی ما سایه افکنده است، نیاز به کسب این درک بیش از پیش احساس می‌شود. به زبان ساده سواد رسانه‌ ای مثل یک رژیم غذایی است که هوشمندانه مراقب است که چه موادی مناسب هستند و چه موادی مضر؛ چه چیزی را باید مصرف کرد و چه چیزی را نه یا اینکه میزان مصرف هر ماده بر چه مبنایی باید استوار باشد. سواد رسانه ‌ای می ‌تواند به مخاطبان رسانه‌ ها بیاموزد که از حالت انفعالی و مصرفی خارج شده و به معادله متقابل و فعالانه‌ ای وارد شوند که در نهایت به نفع خود آنان باشد.

با این اوصاف و با توجه به حجم بالای اطلاعات و دانش‌ های تازه‌ ای که امروزه به راحتی از طریق شبکه‌ های اطلاعاتی و ارتباطی جدید در دسترس همگان قرار می‌گیرد، موضوعی که دارای اهمیت است، نحوه برخورد و استفاده ما از پیشرفت‌ های پرشتاب و خیره‌ کننده تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در شئون مختلف زندگی است.

رسانه‌ها اعم از تلویزیون، رادیو، اینترنت، فیلم، روزنامه و مجله هر روز و به طور فزاینده اطلاعات، سرگرمی‌ها و آگهی‌ های مختلفی را به ما عرضه می‌ کنند و همگی نقش مهمی در شکل‌ دهی و نفوذ به فرهنگ، ارزش ‌ها، دیدگاه‌ ها و اعتقادات ما بازی می‌کنند. به عبارت دیگر در عصر جدید با ویژگی ظهور وسایل ارتباطی نوین به مراتب بیش از گذشته، تحت بمباران پیام‌ های رسانه‌ ای هستیم که در بسیاری موارد بهترین و قابل ‌قبول‌ ترین روش حل مسائل و مشکلات را با پیام‌ های خشونت‌ بار ارائه می ‌کنند.

سواد رسانه ‌ای در صدد خواندن سطرهای نانوشته رسانه‌ های نوشتاری، تماشای پلان‌ های به نمایش درنیامده یا شنیدن صداهای پخش نشده از رسانه ‌های الکترونیک را به مخاطبان بیاموزد. در واقع سواد رسانه‌ ای قدرت درک نحوه کار رسانه‌ ها و معناسازی در آنهاست؛ اینکه چگونه سازماندهی می‌ شوند و چگونه باید از آنها استفاده شود.

سواد رسانه‌ ای به این موضوع توجه دارد که پیام‌ها با چه ادبیات و تکنیک‌ هایی تولید می‌ شوند و آیا مخاطبان نیز با این ادبیات و تکنیک‌ ها آشنایی دارند و قادر به درک و رمزگشایی پیام‌ های رسانه‌ ای هستند یا خیر؟

جامعه‌ ای که افراد آن سواد رسانه ‌ای دارند و از عهده تجزیه و تحلیل پیام‌ های رسانه ‌ای برمی‌آیند، از توسعه انسانی و اجتماعی بیشتری در مقابله با هجوم رسانه‌ ای برخوردار است. در چنین جامعه ‌ای افراد، دیگر مخاطب صرف، منفعل و تحت کنترل رسانه‌ ها نیستند بلکه به طور فعال با پیام ‌ها برخورد می‌ کنند و به مخاطب انتخاب‌ گر و گزینش‌ گر تبدیل خواهند شد. مخاطبان با اتکا بر مهارت سواد رسانه‌ ای می‌ توانند سطح اطلاعات و دانش خود را بالا برده و سعی کنند از سر عادت و صرفا برای سرگرمی و تفریح از رسانه ‌ها استفاده نکنند بلکه با بینش و آگاهی‌ های لازم به تولید و تفسیر پیام‌ ها بپردازد.

برای اینکه مردمان جامعه که شهروندان زیست‌ بوم گسترده فضای مجازی محسوب می‌ شوند، بتوانند به مهارت سواد رسانه ‌ای مجهز شده و در برابر سیل پیام‌ های رسانه ‌ای واکسینه شوند باید بدانند با ارتقای آگاهی نسبت به رژیم مصرف رسانه‌ ای یا به عبارت بهتر تعیین میزان و نحوه مصرف غذای رسانه ‌ها از منابع رسانه ‌ای گوناگون و همچنین آموزش مهارت ‌های مطالعه یا تماشای انتقادی و تجزیه و تحلیل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی رسانه‌ ها که در نگاه اول قابل مشاهده نیست، می‌توانند به مخاطبی هوشمند تبدیل شوند.

سواد رسانه ‌ای به عنوان نوع جدیدی از سواد که دنیای امروز با آن مواجه شده است بر این نکته تاکید دارد که برخلاف تصور رایج درک پیام‌ های رسانه‌ ای و اساسا شیوه رفتار با رسانه به دانش و مهارت خاصی نیاز دارد و در بیانی دقیق‌ تر عبارت است از مهارت تفکر استدلالی و نقاد به نحوی که مخاطب بتواند درباره محتوای رسانه قضاوتی مستقل داشته باشد. به این ترتیب، سواد رسانه‌ ای قبل از هر چیز بر «شیوه‌ های خردمندانه بهره ‌وری از رسانه» و در لایه‌ های عمیق ‌تر «مهارت در تفکر انتقادی» درباره منبعی که از آن اطلاعات دریافت می‌ کنیم، دلالت دارد. پس با اتکای بر این مهارت مخاطبان قادر خواهند بود روابط‌ شان را با رسانه‌ ها ارزیابی کنند و به تعریف ارزش‌ ها در چارچوب این دانش جدید بپردازند.

سواد رسانه ‌ای به افراد توانایی می‌بخشد تا ضمن اینکه متفکرانی منتقد باشند خود نیز به مولدان خلاق پیام‌ ها تبدیل شوند و دیگر تنها به بازنشر بدون ارزیابی و شناخت دقیق آن نپردازند و بتوانند مرز بین پیام‌ های معیوب و صحیح را تشخیص دهند.

به جرات میتوان مدعی شد بیشتر قربانیان و آسیب‌ دیدگان از رسانه‌ های نوین ارتباطی کسانی هستند که اطلاع کافی از امکانات و قابلیت‌ های تکنولوژی‌ های جدید را نداشته‌اند. حتی میتوان مدعی شد اغلب کاربران آسیب‌ دیده از این فضا اطلاعات و شناخت کافی درباره نحوه به کار گیری این تکنولوژی‌ ها را نداشته‌ اند و تنها به دلیل جذابیت‌ های این رسانه ‌های جدید کاربر این ابزار های جدید شده‌ اند.

سواد رسانه‌ ای بر پایه مفاهیمی استوار است که برای فهم و بازشناسی آن نیازمند اطلاعات دقیق از آن خواهیم بود. اصول سواد رسانه‌ ای همان مفاهیم کلیدی هستند که باید مورد راهبردسازان، سیاست‌ گذاران و برنامه‌ ریزان ‌و حتی آموزش‌ دهندگان رسانه‌ ای هر کشور قرار گیرد.

اولین مفهوم اینکه «رسانه‌ ها ساختگی و سازه‌ ای» هستند. رسانه‌ ها دنیایی را به نمایش می‌ گذارند که اگرچه حقیقی به نظر می ‌رسد، اما از یک نگاه گزینش شده آن را در معرض دید قرار می ‌دهند؛ از این رو مرز میان واقعیت و مجاز در نمایش رسانه ‌ای دشوار است.

دومین مفهوم که در رابطه با درک صحیح از سواد رسانه‌ ای باید دانست این است که «رسانه ‌ها واقعیت را بازسازی می‌ کنند.» به این معنا که میان شیوه ارائه وقایع به وسیله رسانه‌ ها و شیوه درک آن از سوی مصرف‌ کنندگان رسانه، رابطه قطعی و معناداری وجود دارد.

از مفاهیم اساسی دیگری که برای درک صحیح از سواد رسانه‌ ای باید مورد توجه قرار گیرد این است که «مخاطبان مفهوم مورد نظر خود را از رسانه‌ ها می گیرند.» مخاطب انتخابی را که از میان رسانه‌ ها و پیام‌ های مختلف به عمل می‌آورد، بر اساس انگیزه انجام می‌ دهد و محتوا و پیام‌ های رسانه ‌ای را از طریق یک شبکه پیچیده متشکل از ماهیت و نیازهای خود پالایش می‌ کند. در واقع مطابق فاکتورهای فردی، با رسانه تعامل دارد و دریافت‌ کننده منفعل پیام‌ های رسانه‌ ای نیست.

مفهوم مهم دیگری که برای تجهیز به سواد رسانه‌ ای اطلاع از آن ضروری است این است که «محصولات رسانه‌ ای اهداف تجاری دارند.» هر نوع درک واقعی از محتوای رسانه ‌ها را نمی توان از زمینه اقتصادی و ضرورت‌ های مالی محرک صنعت رسانه‌ ها جدا دانست.

"رسانه ‌ها در بردارنده پیام‌ های ایدئولوژیکی و ارزشی هستند" نیز از دیگر اصول و مبانی اساسی در راستای درک صحیح ‌تر سواد رسانه‌ ای است. پیام‌ های رسانه ‌ای تا اندازه زیادی تبلیغاتی بوده و ارزش‌ ها و باور‌های اساسی معینی را به صورت مداوم، ساخته یا منتقل می‌ کنند. روند کلی رسانه‌ ها تصریحاً یا تلویحاً پیام ‌های ایدئولوژیکی مثل مصرف‌ گرایی، نقش زنان و وطن‌ پرستی بی‌ چون و چرا را منتقل می‌کند.

از دیگر اصولی که در سایه یادگیری سواد رسانه‌ ای آن را درک خواهیم کرد این است که «رسانه‌ها بار سیاسی و اجتماعی دارند.» رسانه‌ ها بر مسائل سیاسی و تغییرات اجتماعی تاثیر زیادی دارند و در پس نقاب آزادی‌ گرایی منافع سیاسی اجتماعی دولت ‌های صاحب سلطه را تامین می‌ کنند.

برای نزدیک‌ تر شدن به مفهوم سواد رسانه‌ ای باید بدانیم «هر رسانه شکل زیبایی‌ شناختی خاصی دارد.» اصول سواد رسانه ‌ای ما را قادر به درک ویژگی‌ ها و مشخصات منحصر به فرد هر رسانه می‌ کند. به این ترتیب می‌توانیم نحوه ارتباط شکل و محتوا را جستجو و درک کرده و علاوه بر درک مفهومی پیام رسانه، نحوه گفتن و بیان رسانه را نیز دریابیم.

اصول کاربردی سواد رسانه­ ای:

یکی از مهم‌ ترین چالش های عصر جهانی شدن در سطح کلان نفوذپذیری مرزها و انتشار بی حد و مرز پیام‌ های رسانه‌ ای در جوامع است و در سطح خرد نیز دیگر دیوارهای منازل چارچوب انحصاری و شخصی شهروندان محسوب نمی‌ شوند بلکه فضایی برای نفوذ امواج رسانه‌ ای هستند.

در این شرایط باید زمینه‌ های شناختی و انگیزشی لازم را در شهروندان ایجاد کرد تا به صورت خود انگیخته نسبت به محتوا و عملکرد رسانه‌ ها واکنش نشان دهند و در مواجهه خود با رسانه‌ ها و محتوای آن از راه تحلیل و تعمق، معنا بخشند.

از این رو برای درک صحیح مفاهیم و پیام ‌های رسانه‌ ای پنج سوال مهم مطرح می‌شود که پاسخ به آنها می تواند کاربران رسانه‌ ها را نسبت به کارکردهای فریبنده رسانه ‌ها آگاه سازد.

سوال کلیدی اول: سازنده این پیام کیست؟

" همه پیام‌ های رسانه ‌ای طراحی شده‌ اند". جهت نیل به موفقیت در حوزه آموزش یا یادگیری سواد رسانه­ ای باید به موضوعات کمی فراتر نگریست و به زاویه دید عمق بخشید. سوال کلیدی اول دو بینش اساسی در مورد تمام رسانه ­ها در برابر ما قرار می­دهد "طراحی شده بودن پیام" و "انتخاب". مورد اول ساده است. متون رسانه­ ای طبیعی نیستند گرچه ممکن است واقعی به نظر برسند. متون رسانه­ ای مانند ساختمان­ ها و بزرگراه­ ها ساخته می­ شوند نقشه­ ای کشیده می ­شود، اجزای تشکیل دهنده گردآوری می­شود و آدم­ های معمولی پول می گیرند تا کارهای مختلفی انجام دهند.

بینش دوم می­ گوید که در این فرآیند خلاقانه، انتخاب­ هایی صورت می گیرد. اگر گفته­ هایی انتخاب شوند، بقیه براساس آن ویرایش می­ شوند؛ اگر عکسی انتخاب شود، تصاویر بسیار دیگری کنار گذاشته می­شوند؛ اگر برای داستانی پایانی نوشته شود فرجام های دیگر بررسی نمی شوند. با این حال ما در جایگاه مخاطب از آن گفته های محذوف نه چیزی می بینیم و نه می شنویم. ما فقط چیزهایی را می بینیم که توسط آن گروه پذیرفته شده باشد.

سوال کلیدی دوم: فنون خلاقانه برای جلب توجه مخاطب

همه پیام‌ های رسانه‌ ای با استفاده از زبان خلاقانه‌ ای که قوانین خاصی دارد طراحی شده ‌اند. سوال کلیدی دوم قالب پیام رسانه‌ ای را می‌ کاود و چگونگی طراحی آن پیام را وارسی می‌کند. بررسی می‌کند که چه اجزای خلاقانه‌ ای برای ساخت پیام کنار هم گذاشته شده‌ اند؛ مانند کلمات، موسیقی، رنگ، تحرک، زاویه دوربین و بسیاری دیگر. مقصود سوال دوم آن است که کمک کند یک فهرست مقابله ذهنی بسازیم که بتوانیم در هر زمان و بر همه پیام‌ های رسانه‌ ای اعمال کنند. برای ساختن این فهرست مقابله‌ای اول باید متوجه شویم که پیام چطور طراحی می‌شود. از آنجا که حجم وسیعی از ارتباطات امروزی، از جمله اخبار برای ما به صورت بصری ارائه می‌ شود آموختن مبانی ارتباطات بصری حیاتی است. باید بدانیم با استفاده از این فنون چگونه می‌شود به معانی حذف شده از پیام توجه کرد. درک دستور زبان، نحو و نظام استعماری رسانه، مخصوصا زبان بصری آن نه تنها باعث می شود که ما در برابر این دستکاری رسانه‌ ای کمتر آسیب‌ پذیر باشیم، بلکه درک و بهره‌‌ مندی ما را از رسانه در جایگاه یک متن طراحی شده افزایش می‌دهد.

سوال کلیدی سوم: تفاوت درک دیگران با درک من از یک پیام

افراد مختلف از یک پیام واحد درک متفاوتی دارند. سوال کلیدی سوم و مفهوم بنیادی سوم دو انگاره مهم را با هم پیوند می‌دهد اول اینکه تفاوت‌ های ما بر تفسیرهای متفاوت ما در مورد پیام‌ های رسانه ‌ای اثر می‌گذارند. دوم آنکه شباهت‌ های ما باعث ایجاد درک مشترک می‌شوند.

سوال کلیدی چهارم: کدام سبک زندگی و ارزش از طریق پیام‌ های رسانه ‌ای بازنمایی شده‌ اند؟

رسانه‌ ها ارزش و عقاید را جاسازی کرده است. با نگاهی به محتوای پیام‌ های رسانه‌ ای این مسأله اهمیت می‌یابد که درک کنیم هیچ رسانه بدون ارزشی وجود نداشته و نخواهد داشت. همه رسانه‌ ها پیام‌ های دقیقی را درباره اینکه چه کسی یا چه چیزی مهم است با خود حمل می‌کنند.

تولیدکنندگان رسانه‌ ای گاهی اوقات بی‌ دقت هستند و عمومیت را به یک کلیشه بدل می‌ سازند ما احتیاج داریم که نحوه جاسازی منابع جایگزین اخبار و سرگرمی را بشناسیم و قادر باشیم تا رسانه‌ های جایگزین را به خوبی برای ارزش‌ های جاسازی شده آنها ارزیابی کنیم.

آنچه درباره سوال و مفهوم کلیدی چهارم مورد توجه است این نیست که ایده‌ ها و ارزش ‌های سازندگان پیام در پیام‌ های رسانه‌ ای جاسازی شده‌ اند بلکه مسأله مهم توجه به تقویت ارزش‌ های جریان‌ های رسانه ‌ای است که در نتیجه وجود سیستم اجتماعی را اثبات می‌کند.

سوال کلیدی پنجم: چرا این پیام‌ ها ارسال می‌ شوند؟

بیشتر پیام‌ های رسانه ‌ای به منظور دستیابی به منافع و قدرت ساخته شده‌ اند. ما به انگیزه یا هدف پیام‌ های رسانه ‌ای و همچنین نحوه تأثیرگذاری این پیام‌ ها از طریق پول توجه کردیم. برای پاسخ مناسب به پیام رسانه‌ ای ما باید قادر باشیم تا آن سوی علت اصلی محتوا، اطلاعات، اقناع یا سرگرمی را ببینیم. بسیاری از رسانه‌ های جهان برای سودآوری ایجاد شده‌ اند و به حیات خود تا امروز ادامه داده‌ اند که به عنوان فعالیت تجاری شناخته می‌ شوند.

هدف اصلی برنامه‌ های تلویزیونی یا مقالات در روزنامه‌ ها جذب مخاطب است. بنابراین شبکه‌ ها یا ناشران می‌توانند زمان و فضا را به اسپانسرها بفروشند تا محصولات خود را تبلیغ کنند.

موضوع انگیزه رسانه ‌ای از زمانی که اینترنت به عنوان رسانه مطرح جا افتاده است تغییر پیدا کرده. اینترنت امکانات چندگانه‌ای را برای همه مخاطبان فراهم می‌آورد تا قادر باشند پروپاگاندا را درک کنند، ابزار‌ های اقناعی را تحلیل کنند، منابع موثق را تایید کنند و وب‌ سایت قانونی را از وب­ سایت های ساختگی یا جعلی جدا کنند.

رسانه­ ها و نحوه تاثیرگذاری بر مخاطب:

دنیای امروز به نحوی وابسته به رسانه‌ است. رسانه‌ هایی که خواه ناخواه تاثیر مستقیمی بر زندگی مردم دارد. رسانه ‌ها از عوامل مهم راهبری زندگی اجتماعی هستند. به طوری که گروهی از مردم بدون اینکه بدانند تحت تأثیر رسانه‌ ها هستند.

این فرض وجود دارد که ما بر آنچه میگذرد آگاهیم و با این استدلال از مطبوعات، تلویزیون، رادیو و... اخبار روز را پیگیری می‌کنیم، لذا کمتر کسی را می‌توان یافت که سرچشمه اطلاعات و عقایدش را نتوان در رسانه‌ ها پیدا کرد.

اما آنچه که حائز اهمیت است میزان و نحوه تأثیرگذاری رسانه‌ ها بر مخاطب است. این تأثیرگذاری موضوعی است که توجه بسیاری از محققان و نظریه‌ پردازان را در زمان‌ های مختلف به خود جلب کرده است، حتی بخش اعظمی از تحقیقات در رسانه‌ ها به تاثیرات رسانه اختصاص یافته است که اهمیت و محوریت این بحث را در مطالعات ارتباطی نشان می‌دهد.

1-برجسته سازی:

گاهی رسانه‌ ها در انتقال پیام ‌ها نوعی اولویت یا برجسته ‌سازی به وجود می‌ آوردند. در این روش تأثیرات رسانه‌ ها در حوزه رفتار محدود می‌شود اما با برجسته ساختن برخی از موضوعات می‌توان بر اطلاعات مردم تاثیر گذاشت. به عبارتی رسانه‌ ها گرچه نمی ‌توانند تعیین کنند که مخاطبان چطور بیندیشند اما می‌توانند تعیین کنند که درباره چه بیندیشند. برجسته سازی در روزنامه‌ ها معمولا با تیتر انجام می‌ شود اما رسانه‌ های مجازی می‌توانند علاوه بر تیتر از مزیت فرامتن‌ ها هم استفاده کنند.

2-تکرار:

در این روش خبر مورد نظر در فاصله‌ های زمانی خاص تکرار می‌ شود تا در ذهن مخاطب نقش بسته و جزئی از باورهای وی شود‌. یکی از کاربردهای وسیع اصل تکرار برای راست جلوه دادن خبری کذب است که بیشتر در جنگ‌ های روانی کاربرد دارد.

تکنیک تکرار از قواعد خاصی پیروی می‌ کند. به عنوان مثال فاصله‌ های تکرار یک پیام نباید چندان زیاد باشد که سبب محو شدن آثار قبلی شود همچنین نباید نه چندان نزدیک به هم باشد به طوری که خسته‌ کننده شود. با این حال نکته مهم این است که تکرار یک پیام مثل ضربه‌ های پیاپی یک چکش عمل می‌کند و باعث می‌ شود که سرانجام محتوای پیام همچون میخ در اثر ضربه به جلو برود. بنابراین فرستنده پیام هم می‌ تواند امیدوار باشد که این امر باعث دریافت نکات از سوی مخاطبان شود.

3-وابستگی­ رسانه­ ای:

تنها زمانی رسانه‌ ها می‌توانند به مردم بگویند که چگونه فکر کنند که ذهن آنها در مورد یک موضوع یا رویداد خالی از اطلاعات باشد. در اینگونه موارد علاوه بر اینکه رسانه‌ ها به مردم می‌گویند که به چه موضوعی فکر کنند، نحوه چگونه اندیشیدن درباره موضوع مذکور را نیز به آنها می‌ آموزند و در این حالت مخاطب به این علت که پیش‌ تر ذهنیتی از موضوع مورد نظر نداشته و تنها منبع وی رسانه اولیه بوده حالت وابستگی نسبت به آن رسانه پیدا می کند.

افراد وابستگی ‌های متفاوتی به رسانه ‌ها دارند و این وابستگی‌ ها از شخصی به شخص دیگر، از گروهی به گروه دیگر و از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت است. این تفاوت‌ ها هم در نوع رسانه وجود دارد هم در محتوایی که مخاطب دنبال می‌کند.

هر چقدر تعداد و محوریت کارکرد های اطلاعات رسانه ‌ای بیشتر و گسترده‌ تر باشد میزان وابستگی مخاطبان افزایش می‌یابد. هر چقدر دامنه و نیاز مخاطبان به اطلاعات رسانه ‌ای بیشتر باشد میزان وابستگی‌ شان به رسانه ‌ها بیشتر است.

ساجده حاجی­ علی­ _ مونس نادری _ ریحانه بابایی­ نژاد