چکیده ای از کتاب تکنولوژی های ارتباطی و جامعه اطلاعاتی

به نام خدا

استاد: دکتر زهرا حداد

گروه سیدمحمدحسین خادم‌الحسینی و علیرضا حاجی امیری

کتاب تکنولوژی های ارتباطی و جامعه اطلاعاتی نوشته دکتر یونس شکرخواه

.

همانگونه که پیداست تکنولوژی های ارتباطی طی قرون مختلف تاثیرات ویژه ای بر رشد آگاهی فردی داشته اند.
در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیست این تکنولوژی ها چون نیروی اجتماعی عمل می کردند.
در قرن بیست و یکم، این تکنولوژی های ارتباطی، دوسویه شدند و از توان مشارکتی بالایی بر خوردار شدند لذا شکل دهندگان سیاست های محلی باید در این دوره برای انتقال از مرحله ی ارتباطات یک سویه به ارتباطات دوسویه شبکه جامعه اطلاعاتی را فراهم کند که این خود باعث تغییر مبانی حکومت و رفتار های اجتماعی است.
جوامع بر دو نوع هستند؛ جوامع رو در رو همچون خانواده،مدرسه و....و جوامعی که خارج از دایره ی جوامع رو در رو هستند و محیط اجتماعی بزرگ تری را شکل میدهند چون محیط های اقتصادی، سیاسی، مذهبی و...
حال سیاست سازان باید طوری برنامه ریزی کنند که بین این دو جامعه انفکاک پیش نیاید.جهان سرمایه داری همین انفکاک را مبنای کار خود قرار میدهد.
در عصر حاضر،سرعت رشد تکنولوژی تا جایی رشد داشته مسئولیت دولت ها علاوه بر تامین نیاز های مادی باید به نیاز های زمانه ی مردم پاسخگو باشند و جامعه نوینی را بازآفرینی کنند.
عوامل متعددی بر تغییرات ارتباطی تاثیر داشتند از جمله؛
تکنولوژی های مخابره،تکنولوژی های مینیاتوری،تکنولوژی های بازیافت و انباشت،تکنولوژی های نمایش و تکنولوژی های کنترل.
.
وسایل ارتباطی دو سویه ویژگی های خاص خود را دارند؛
۱.تعاملی بودن که در واقع همان دو سویه شدن ارتباط و از بین رفتن ارتباط یکسویه است
۲.جمع زدایی که به معنای تخصصی شدن ارتباط و از بین رفتن پخش آن در سطح گسترده است
۳.ناهمزمانی که نوعی غلبه بر جبر زمان است و کاربر قدرت کنترل ارسال و دریافت پیام را دارد.
۴.تمرکز زدایی یعنی دیگر فرستنده مرکزیت ندارد.و ارتباط مثل پست سفارش پذیر است.
۵.ظرفیت باند یعنی ورودی اطلاعات به یک مجموعه که انفجار اطلاعات در این دسته قرار دارد
۶.انعطاف پذیری یعنی از بین رفتن مفهوم زمان و مکان و پررنگ شده نقش اراده برای ورود به دنیای اطلاعات
۷.کاستن از زمان اخطار به معنای از بین رفتن زمان ارسال و دریافت پیام است.
۸.گسترش دامنه ی پذیرش و کاهش توزیع کنندگان که همان افزایش تعداد مخاطب ها میباشد
دنیای امروز از نوعی سیستم عصبی ارتباطی برخوردار است که اخبار و اطلاعات را خیلی سرع تر از آنچه تصور کنیم به نقاط مختلف می فرستد.
.
چهره های خاصی به تکنولوژی توجه افراطی داشته اند و حتی افرادی به سخنگویان انقلاب الکترونیک معروق شده اند که به تفضیل نگاه هر کدام را توضیح خواهیم داد.
این تکنولوژی زدگان برق را به عنوان بانی خیر نوع بشر قلمداد کرده اند و معتقدند نیروی برق باعث تحولات مطلوب اجتماعی میباشد و میتواند موانع تاریخی- سیاسی مدینه ی فاضله را از بین ببرد.
.
نگاه برژینسکی:
اوی اظهار میکند که دوره ی انقلاب گذشته و ما وارد مرحله ی جدیدی از تاریخ بشر شدیم.
اکنون آمریکایTechnetronicجایگزین دیگر نظام های اجتماعی است.
انقلاب های قبلی فقط تحولات صوری داشتند اما این نوع انقلاب بر ماهیت حیات فردی و اجتماعی تاثیر گذار است‌.Technetronic مانع زمان و مکان را ازبین میبرد.
نگاه مک لوهان:
با پیشرفت تکنولوژی ممکن است در روند انسان گرایی اختلال ایجاد شود.تکنولوژی فاکتور مکان و زمان را از بین برده است.
تکنولوژی برق که حلال مشکلات است ممکن است در آینده باعث تمرکز قدرت روی مراکز کامپیوتری و مشکلات آلودگی و جوّی شود و هم چنین به علایق محلی ضربه بزند.
در آمریکا مدینه ی فاضله ی برق قرار بود فاصله ی طبقاتی را از بین ببرد،برای همین تکنولوژی بسیار محبوب شد.
در اواخر قرن نوزدهم ما شاهد انتقال از اعتلای مکانیکی به اعتلای برقی هستیم.
در سال۱۷۷۰ مرسیه نمایشنامه ای درباره ی مدینه ی فاضله ی برق نوشت و از آن هم به عنوان ماده و هم به عنوان ابزار نام برد.بعد از گذشت صد سال برق محبوبیت یافت.
در آمریکا موتور های بخار به علت وجود راه آهن و اتصال آبراهه ها محبوب شدند.
در انگلستان ابنرز مدعی است که در شهر مشجر روح پلید دود از بین رفته است و همه چیز با برق کار میکند.
نگاه پاتریک گدس
پاتریک گدس فردی جمهوری خواه بود که به لقب برادر ارشد اصلاح او را می شناسیم.
او دوره ی جدید را چیزی ما بین فَن نو و فَن کهنه میداند.
او فردی بود که نظریه مدینه ی فاضله را در ابعاد تکنولوژی برق توضیح داد و دوره بخار و برق را از هم تفکیک کرد.او می پنداشت که جزیره ای شدن قدرت مالی در لندن و برلین موجب ضدیت با سنن فرهنگی خواهد بود.
روزولت و استوارت چیس از جمله افرادی بود که چون گدس گمان می کردند که نیروی برق به باعث میشود ساختار نظام اجتماعی به طور کامل دگرگون گردد.
در برنامه جدید اصلاح اجتماعی و اقتصادی آمریکا در دوران روزولت طرح سازمان عمران دره ی تنسی و اداره ی برق رسانی روستا ها مورد استقبال قرار گرفت و به عنوان عنصری الهام بخش تلقی میشد که هدف آن پیوند برق با تمرکز زدایی و مشارکت مردم در عمران بود.
نگاه هنری ای ولاس:
او می پنداشت که سازمان دره ی تنسی بعد از جنگ، نیروی مقتدری برای صلح ایجاد میکند و منافع اقتصادی را پیوند میزند همچنین تنش را در همه جا از بین خواهد برد.
نگاه آرتور شلزینگر:
او معتقد بود که سازمان دره ی تنسی چون صلاح سردیست و حتی میتواند از بی رحمی کمونیست ها در آسیا فاجعه بار تر باشد.
بعضی منتقدین اظهار میکنند که همزمان شدن دوره ی دموکراسی و تکنولوژی های آمریکا باعث فجایع اقتصادی و آب و هوایی شد که نمونه ی بارز آن در امریکا سد سازی های بیرویه و صادر کردن آن به دیگر کشور ها است.
آن ها معتقدند آزادیخوان در برابر سازمان دره ی تنسی مسحور شدند و از وظیفه ی اصلی خود غافل گردیدند.در واقع این نگاه تک بعدی به تکنولوژی سبب چنین چیزی شد.
نگاه هارولد انیس:
او نقدی بر نظریه ی گدس نوشته است. او در این باره میگوید مظاهر موقت تمرکز زدایی و دمتراتیک وابسته به برق هستند اما بیشتر تمایلات را به سمت تجارت گرایی و امپریالیسم می‌کشاند.
او ارتباط و نظارت اجتماعی را به دو شاخه تقسیم کرد:
۱.رسانه ی وابسته به مکان مثل برق و چاپ که حامی حاکمیت تکنولوژی هستند.
۲.رسانه ی وابسته به زمان که حمایتگر جوامع با تفکر ماوراء الطبیعه هستند.
او می‌گوید تکنولوژی برق، بر قدرت نیرو های امپریالیستی می افزاید.
.
درباره انقلاب الکترونیک نباید همچون سازمان دره ی تنسی اسطوره سازی کرد تا بتوانیم روی این مبحث تعمق کنیم.
در تکنولوژی نباید افراط و تفریط کرد. زیرا ممکن است باعث پدید آمدن بعضی فرایند های جهانی و تکرار آن ها شود.
.
.
در این بخش به معرفی سه آینده نگر امپریالیست انگلیسی می پردازیم.
ای.اف.کلارک:
او به تشریح اثری به نام سلطنت جورج ششم پرداخت که جزو پیش بینی های اولیه ی تکنولوژیک بود.
در این کتاب پیش بینی شده بود که رقیبان انگلیس در برابرش سر خم میکنند و زمانی میرسد که آبراهه ها و و راه های صنعتی اطراف انگلیس را میگیرند.و آداب اشرافی سر جای خود باقی می مانند.
مایکل انجلو گاردی:
او در کتاب انقلاب خاموش فرض می‌کند که در سال های آتی مشکلات صنعتی شدن از بین رفته و دیگر آلودگی وجود ندارد.زیرا وسایل حمل و نقل به پراکنده کردن مردم در نقاط مختلف پرداختند.
او بسیار به رژیم انگلیس پایبند بود.
ارل بیرکنهد:
او امپریالیسم را با آینده گرایی خلط کرد تا اعتماد عمومی را جلب کند.
او گمان می‌کرد تکامل جهانی حول محور بریتانیا، هند و آفریقای جنوبی است.
.
تبلور همه یا این پیش بینی ها را می‌توان در پدیده ای به نام اینترنت یافت.
در واقع، دره یتنسی به دره‌ی سیلیکون تغییر یافت.
به گونه ای که همه بحث ها و پژوهش ها حول محور اینترنت است.
.
.
اینترنت که بزرگ ترین و آخرین برگ ارتباطات بشری است در بستر جنگ سرد متولد شد.
اینترنت ابتدا در قالب آرپانت در سال ۱۹۶۹ خود را ظاهر کرد و منحصر به آمریکایی ها بود زیرا میخواستند خود را در برابر حمله ی هسته ای روسیه ایمن کنند.
اما اینترنت به شکل امروزی در دهه ی هشتاد ظاهر شد.
✅اینترنت چهار ضلعی است که اضلاع ان عبارتند از؛
۱.کاربران۲.میزبانان(کسانی که این امکان را فراهم کردند)۳.راهبان ها که وظیفه ی کنترل را دارند۴.تماس ها که همان مهندسان هستند.
✅اینترنت پنج چهره دارد
۱.ساختار بالا به پایین یعنی کاربران حرف اول را میزنند و نبض حیات اینترنت هستند.
۲.جهان گستر است و کل جهان را فراگرفته است.
۳.فرا متن بودن یعنی گره خوردگی متون به هم ویگر و از بین رفتن معیار زمان و مکان.
۴.تغییر دهنده ی ساختار فردی و اجتماعی
۵.تجارت الکترونیک که همان درآمدزایی اینترنتی می باشد.
.
اینترنت باعث شده است که مسایل جهانی،مخلی و مسائل محلی به سرعت جهانی شوند و سرعت انتقال فرهنگ بالا برود.
برای منابع خبری هم،چنین وضعیتی پیش آمده و مجبور به استفاده از این تکنولوژی دو سویه شدند.مثلCNN
.
✅اینترنت به عنوان کلکسیون تکنولوژیک پیامدهایی برای ما داشته است.
۱.مانند برادر بزرگتر است و افراد را از طریق سیستم هایشان کنترل میکند که این خود باعث میشود حریم شخصی افراد زیر سوال برود
۲.ضربه پذیری دارد.هر اندازه هم پلیس های اینترنتی روی این پدیده کنترل داشته باشند،باز هم سارقان و مجرمان در کمینند.
۳.مسائل حقوقی آن هنوز حل نشده است و در موردی قانونمند نیست.مثلا قانون کپی رایت هنوز بلاتکلیف است زیرا دیجیتالیسم پدیده ای جدید می باشد.
۴.عدم مشروعیت اطلاعات چون فضا،فضای آزادی است همه میتوانند برای خود نوعی خبرنگار شوند و هر خبر را برای خود تولید کنند.البته این مشکل تا حدودی تحت نظارت مراکز علمی حل شده است.
۵.تغییر ساختار دانش بدان معناست که خط در حال نابودی است و دانش به سمت دیجیتالیسم در حال حرکت است.
در این حالت اموان دارد حتی کتابخانه های عمومی ازبین بروند و بحث قدرت خرید اطلاعات به وجود می آید،به گونه ای که تنها صاحبان سرمایه توانایی خرید اطلاعات را خواهند داشت و دانش به قشری خاص منحصر خواهد شد
۶.نقش هموار کنندگی دارد به این معنا که معنای مرز ها را در هم شکسته و جهان را هموار ساخته است.
امروزه افراد زیادی در خانه های خود کار میکنند. یا با اینترنت می‌توان جهان گردی کرد.
بسیاری از شرکت ها در حال حاضر حتی شرکت ها حصار ها را بین خود شکسته اند تا بتوانند حجم گسترده ای از اطلاعات را به بازار مصرف انتقال دهند و سود کلان بگیرند.
۷.معنای تازه بخشیدن به مفهوم قدرت بدان معنا که در جوامع پست مدرن این اینرنت به عنوان قدرت شناخته میشود و این خود باعث تاثیر عمیق در سیاست های جامعه می باشد.مفهوم برجسته سازی در این دوره شدت گرفته است.
۸.در جوامع اطلاعاتی اینترنت موجب تولید باور شده است مانند تولید کالا در جوامع صنعتی.در واقع میتواند باور را شکل دهد و به دست خواهانش برساند.
۹.اینترنت باعث گسترش ظرفیت فرهنگ و اقتصاد گشته است از آن جهت که تجارت الکترونیک وسیع تر گردیده، هر چند این گسترش تجارت به نفع طبقه ی مدرن سرمایه داری است.از طرفی اینترنت باعث تهاجم فرهنگی و گسست فرهنگ شده است.
۱۰.باعث جایگزین شدن تکنولوژی به جای نظریه شده است و مصرف گرایی را ترویج داده است.
۱۱.موجب سلطه ی الیت ها و یا نخبگان اینترنتی که شعاع طبقه ی سرمایه داری هستند و سعی بر انحصار اینترنت دارند.
۱۲.دو نظریه درباره ی مرکزیت و عدم مرکزیت اینترنت وجود دارد.
📌عده ای میگویند اینترنت بدون مرکزیت فرو می پاشد.
📌عده ای میگویند بدون مرکزیت پایاست.
عده ای هم میگویند اینترنت برای سرگرمی است و فضای آکادمیک ندارد.
۱۳.دارای نوعی خرد ملموس است و هرجای آن را که بنگریم نشان از آن دارد که حق با جهان سرمایه داری است.
آن ها در صدد آنند که بر تجارت الکترونیک مسلط شوند و حتی خودشان برای آن قوانینی وضع کردند و به جای سازمان تجارت جهانی تصمیم گرفتند.
آمریکا قصد تکمیل دو پروژه زیرساخت ارتباطی ملی و جهانی است.
سرپرست این دو پروژه فردی به نام ال گور است.
آمریکایی ها به این دو پروژه امید زیادی دارند.
.
ال گور در سخنرانی خود در ارتباط با زیرساخت اطلاع رسانی جهانی از ملت ها ۵ پایه را مطرح کرد و از ملت ها خواست تا به Gll( زیر ساخت اطلاع رسانی جهانی) کمک کنند.
۱.سرمایه گذاری در بخش خصوصی
۲.ایجاد رقابت
۳.دسترسی همگانی به شبکه های اینترنت
۴.محیط انعطاف پذیر که توانایی همگام شدن با تکنولوژی ایجاد شود.
۵.ضمانت دادن برای سرویس بخشی جهانی
آن ها در دستور جلسه ذکر میکنند که بخش خصوصی تونایی ساختGll را دارد به شرط آنکه دولت ها با آن همکاری کننند و ممانعتی ایجاد نکنند.
با توجه به اظهارات الگور در می یابیم که Gll روحیه ای تملک جویانه دارد و مایه ی انسانی در آن نیست. این را به خوبی در موارد مطرح شده درGllمتوجه میشویم.
.
ارتباطات دوربرد، اطلاعات، صنایع و وسایل ارتباط جمعی اکنون مرز خاصی ندارند و به نوعی در هم تنیده شده اند و یکسری بازار اطلاعاتی همراه با فرصت های جدید به جامعه ارائه میکنند.از نظر آمریکایی ها این ابزار ها موتور رشد و توسعه اقتصادی هستند و دولت ها باید بر روی زیر ساخت های اطلاع رسان خود متمرکز شوند.
هسته Gll اطلاع رسانی ملی خود آمریکایی هاست و آن ها به دنبال یک بازار جهانی برای فروش اطلاعات و فرهنگ خود هستند.
آنگونه که مشهود استGll ها گستره ی وسیعی از وسایل تکنولوژیک ارتباطی را در بر میگیرند اما از سطح سخت افزار ها و نرم افزار ها بالا میرود و در آن بحث محیط های ارتباطی، کدهای مخبراتی و... مطرح است.
ضرورت دسترسی سریع دانشگاهیان و تجار و هم چنین همه ی شهروندان به اطلاعات و خدمات درGll مطرح شده است.هم چنین ذکر کرده اند که Gllتوانایی آن را دارد که پایه های حکومت دموتراتیک را محکم سازد.زیرا از این طریق میتوان تبادل اطلاعات و تبادل فرهنگ داشت و هر فرد به انتخاب آگاهانه ی خود دست بزند.
همه‌ی این ها بدون همکاری توامان بخش خصوصی و دولت امکان پذیر نیست.دولت باید قانون گذاری هایی داشته باشد که بستر را برای بخش خصوصی مهیا سازد.
آمریکا برنامه ای برای خصوصی سازی ارتباطات دولتی و سرمایه گذاری بخش خارجی دارد.
در حال حاضر چند کشور از جمله ژاپن، مالزی و... این طرح را قبول کرده اند و آنریکا دستوراتی در این طرح مطرح کرده است.
۱.رفع موانع سرمایه گذاری برای بخش خصوصی
۲.اطمینان از داشتن قوانین منطقی
۳.داشتن مذاکرات دوجانبه برای تبادل اطلاعات
۴.همکاری با نهاد های بزرگ بین المللی(بانک جهانی، نهاد های مالی و...)
این طرح دسترسی آزاد مصرف کنندگان به منابع اطلاعات را اولویت کار خود می‌داند.
.
سه سازمانISO,IEC,ITU در عرصه ی ارتباطات نظر میدهند. بخش خصوصی نقش مهمی برای این سه سازمان ایفا میکند و حتی تجارب غیر رسمی بخش خصوصی باید در خدمت این سه سازمان باشد.
مخلص کلام آن است که طرح ذکر شده میخواهد که قانونگزاری ها مانعی در برابر تحولات ملی نباشند و موضع گیری نسبت به تکنولوژی نداشته باشند.
آمریکایی ها متذکر میشوند که دولت ها و بخش خصوصی باید منافع Gll را برای مردم شرح دهند و حریم شغلی افراد باید حفظ شود و امنیت شبکه ها ایجاد شود.
در شورای رویه های عادلانه‌ی ارتباطات بحث حریم شخصی مطرح شد و همچنین پیمان نفتا وگات قوانین مربوط به حریم شخصی را آورده اند.
.
✅حال می‌خواهیم آسیب های Gll را مورد بررسی قرار دهیم.
۱.بیشتر آنها اروپا مدار و آمریکا مدار هستند و نمیتوانند در سایبراسپیس پدیدار شوند.
۲.با جمع گرایی و ترجیح گروه بر فرد فرهنگ آسیایی در تضاد است.
۳.تضاد مفاهیم جریان آزاد اطلاعات و مصلحت اجتماعی بین شرقی ها.
۴.بازار الکترونیک یا IEM در پرداخت پول مشکل دارد.
.
✅در آخر اشاره به محور های زیر ساخت اطلاع رسانی آمریا یاNll خواهیم داشت.
۱.حمایت از رقابت
۲.دسترسی آزاد مصرف کنندگان بهNll
۳.پیشبرد سرویس جهانی برا جلوگیری از ایجاد دارا و ندار اطلاعاتی.
۴.قانونگزاری انعطاف پذیر به نحوی که با تکنولوژی همگام باشد.
هدفNll استفاده ی طیف گسترده از خدمات و همگرایی سخت افزار و نرم افزار است.
اگر بخواهیم در یک کلام بگوییمNll پله ای برای پیشرفت درGll است.