کتاب رسانه، فرهنگ ساز یا فرهنگ ستیز

رسانه چیست؟ از نظر آلوین تافلی تاریخ تمدن وارد عصر اطلاعات شده است. عصری که عامل رشد اقتصادی آن دانش و تفکر روز است. برخی عصر حاضر را عصر انقلاب اطلاعات و ارتباطات نامیده اند که رسانه در این عصر جایگاه ویژه ای دارد. رسانه ها علاوه بر این که به عنوان حامل های انتقال دهندگان پیام، حضوری فعال دارند توانایی دارند در باور توده ی مردم نقش داشته و افکار عمومی راسمت و سو دهند.

رسانه یا همان(media) در لغت به معنای انتقال دهنده است و به آن دسته از وسایل و ابزاری گفته می شود که عامل انتقال فرهنگ یا افکار عده ای به سطح جامعه یا فراتر از آن باشد.

بسر ابتدا ارتباط چهره چهره داشت،بعد از آن به زبان شفاهی دست یافت و در آخر حروف الفبا رت اختراع کرد. رسانه در واقع پلی میان رویداد و مردم ایجاد کرد که ساز و کاری شد برای اطلاع رسانی اگر بخواهیم رسانه ها را در حوزه های مجزا دسته بندی کنیم . عبارت اند از :

  1. رسانه های مکتوب که شامل روزنامه ها و مجلات است
  2. رسانه های صوتی و تصویری ، مانند رادیو و تلویزیون
  3. ماهواره ای وبین المللی ،مثل شبکه های ماهواره ای و خبرگذاری ها
  4. اینترنتی و الکترونیکی،مانند سایت های اینترنتی

 

(تولد روزنامه)

روزنامه نشریه ایست که به طور مرتب و منظم تهیهخ می شود و بی هیچ قید وشرطی در دسترس مردم قرار می گیرد. نخستین روزنامه های معتبر، نیویورک تایمز و لندن تایمزبودند.

در ایزان اولین روزنامه با نام "کاغذ اخبار"در عهد قاجار منتشر شد.

اما درخشان ترین دوران مطبوعات ایران را باید در دهه بیست شمسی دانست که فضای باز سیاسی رشدی بی سابقه را در روزنامه پدید آورد.

از مزایای وجود مطبوعات در جامعه می توان به انسان سازی و تربیت جوانان ،ترویج اندیشه، تحمل پذیری ،حفظ آزادی واستقلال کشور ،تاثیر در توسعه فرهنگی اشاره دارد.

مطبوعات هم مانند عناصر دیگر جامعه دارای حقوقی است و مرز هاب مخصوص به خود را دارد. منظور از حدود آزادی مطبوعات محدودیت های مشروع و قانونی ای است که در قانون اساسی و قوانین عادی بر آن ها تاکید شده.

یکی از محدودیت ها مقدسات است که به هیچ وجه نباید به کیش یا آیین الهی ای توهین شود. نباید تحریف و جا به جایی اخبار و تضعیف شعارها و آرمان های یک ملت صورت نگیرد. تحریک قومیت ها همه جزو محدودیت های رسانه ایست.

 

(روزنامه)

مارکونی ایتالیایی در سال 1895 اولین خبر رادیویی خود را با یک سیم فرستاد و بعد ها به نام مخترع رادیو معروف شد. در ایران سال 1319 اولین فرستنده رادیویی افتتاح شد.

بعد از روی کار آمدن دولت مصدق و نیز پس از کودتای 28 مرداد ، رادیو دچار تحولات اساسی شد واز محرومیت پخش موسیقی به پخش اخبار و اطلاع رسانی روی آورد.

در فعالیت سال 1336 ایستگاه رادیویی (رادیو تهران)افتتاح شد. بسیاری معتقد بودند دوران طلایی رادیو پایان رسیده .

اما به رغم تمام پیشرفت ها رادیو ویژگی های خود را دارد و مهم ترین مزیت آن جاذبه تخیل رادیو است ؛ در واقع به وسیله ی رادیو است که نویسنده، گوینده و شنونده در دنیای ارتباطی واحد و مشترکی قدم می گذارند.

از تاثیرات مثبت رادیو می توان به قدرت گستردگی رادیو ، منفعل نبودن مخاطب ،سرعت ، محلی بودن ، قدرت نفوذ در افراد و تاثیر آن در اجتماعی کردن می توان اشاره کرد.

شیوه ی اسفاده از رادیو به خودی خود می تواند از اندیشه اجتماعی و فرهنگی ای که وجود دارد تاثیر بگیرد.

تلویزیون
تلویزیون یک کلمه دو قسمتی است که از زبان یونانی و لاتین می‌آید.«تل» در یونانی به معنای دور است و «ویزیون» که لاتین است به معنای دیدن یا بینایی است
تاریخ پیدایش تلویزیون به سال ۱۸۸۴ میلادی برمیگردد که دانش‌آموزی آلمانی این اختراع را ثبت کرد.
در ایران راه اندازی تلویزیون به اوایل دهه ۱۳۳۰ برمیگردد.
در آغاز تلویزیون در ایران به صورت خصوصی اداره میشد و ازطریق کسب آگهی های تجاری و تبلیغاتی درآمدزایی میکرد.
تلویزیون ملی ایران در ۲۹ اسفند ۱۳۴۵ با پخش برنامه های آزمایشی آغاز به کار کرد که دو شبکه داشت و پس از انقلاب با نام «سیمای جمهوری اسلامی ایران» به کار خود ادامه داد.
تلویزیون یک الگوی یاد گیری اجتماعی است و مردم از راه یادگیری مشاهده ای الگوهای بسیاری را از این رسانه می آموزند.برخی اندیشمندان معتقدند تلویزیون این نیرو را دارد تا یک جریان فکری به وجود آورد.رسانه های گروهی از جمله تلویزیون می‌توانند فرهنگ سازی کنند و در بالابردن سطح فرهنگ نقش مهمی ایفا کنند زیرا فرهنگ امری اکتسابی است و نیل به نسل انتقال پیدا میکند.
«ماهواره»
اولین پرتاب ماهواره به مدار زمین را روس ها به نام خود ثبت کردند که اسپونتیک نام داشت.دو سال بعد از آن آمریکا وارد رقابت شد و سال ۱۹۶۰ اولین ماهواره خود را پرتاب کرد.
کاربرد های ماهواره متعدد است :
۱_ماهواره های رادیو و تلویزیونی بر فراز قسمتی از زمین قرار داده میشود، برنامه تلویزیونی از یک ایستگاه زمینی به آن فرستاده میشود و همان ماهواره تصویر را به جایی دیگر از زمین برمیگرداند.
۲_ماهواره های نظامی: ماهواره مهمترین عامل تامین ارتباط مخابراتی اضطراری در زمان جنگ است.این ماهواره ها اطلاعات بسیار دقیق و مفیدی را از زاغه های مهمات در زیر زمین، مقر تانک ها و خودرو های نظامی، محل استقرار نیروها و مراکز تجمع و آرایش آنها را به طور تقریبی جمع آوری میکند.
۳_ماهواره های مخابراتی : سفینه ای است که سیگنال های الکتریکی را از فرستنده ای زمینی دریافت میکند تغییر فرکانس های حامل به سمت ایستگاه های زمینی ارسال میکند
۴_ماهواره های هواشناسی : این ماهواره ها روزانه عکس هایی از الگوهای هواشناسی به زمین ارسال میکنند و می‌توانند خطراتی مانند طوفان های سهمگین را پیشبینی کنند.
شبکه های ماهواره ای به سه دسته کانال های دولتی شبکه های تجاری و دسته سوم کانال های تخصصی با موضوعات مستند علمی هستند. در کنار فوایدش این ابزار مضراتی هم دارد از جمله :
۱_ترویج خشونت که از آشکارترین آسیب هاست
۲_سست شدن بنیاد خانواده
۳_تبلیغ تنوع طلبی
۴_وابستگی و اتلاف وقت
۵_دخالت سیاسی
۶_کاهش تعاملات واقعی
پیدایش و گسترش اینترنت
در اوایل دهه‌ی ۹۰ میلادی رشد اینترنت به شکل تصاعدی افزایش یافت
در ایران نخستین بار در سال ۱۳۷۱ هجری شمسی بسیاری از دانشگاه های کشور به اینترنت متصل شدند
از فواید اینترنت میتوان اشاره کرد به :
۱_تمرکززدایی رسانه ای
۲_پژوهش خلاقیت دانش به این صورت که کاربران می‌توانند در جریان آخرین اطلاعات علمی قرار بگیرند
۳_تقویت مشارکت های مدنی
۴_زمان انعطاف پذیر
۵_گسترش آزادی اطلاعات
۶_مقابله با تهدیدهای فرهنگی
و همینطور از معایب اینترنت به عدم نظارت، فریب افکار عمومی از طریق تحریف اطلاعات، جاسوسی در فضای مجازی از طریق شنود و دزدی اطلاعات، وسواس فکری و عملی و هرزه نگاری که اینترنت دسترسی به آنها را سهل الوصول کرده است میتوان اشاره کرد.
تهاجم فرهنگی
در ابتدا فرهنگ را معنی میکنیم : فرهنگ مایه های فکری و ارزشی است که رفتارهای اختیاری و اجتماعی انسان را تحت تاثیر خود قرار میدهد و شامل شناخت ها و باورهای انسان، ارزش ها و گرایش ها و رفتارها و کردارهاست.
به تعبیر پانوف فرهنگ را میتوان در دو سطح مادی و معنوی دسته بندی کرد فرهنگ مادی داشته خدایی عینی دارد بلعکس
امروزه در تقسیم کلی، فرهنگ کشورهای جهان را به دو دسته شرقی و غربی تقسیم میکنند
منظور از غرب فردگرایی آن و شرق خانواده دوستی آن است‌
تهاجم فرهنگی حرکتی است مرموزانه، حساب شده و همراه با یک برنامه ریزی دقیق از سوی دشمن برای سست نمودن باورها، دگرگونی ارزش ها، انحراف اندیشه ها و نابودی اصول اخلاقی حاکم بر جامعه.
حال این تهاجم خطراتی را نیز به همراه دارد از جمله ایجاد ناامیدی در بهبود اوضاع، ایمان داشتن به فرهنگ بیگانه و احساس پوچی، شکست و انحطاط در تمامی موارد زندگی
عوامل تهاجم فرهنگی را میتوان به دو دسته تقسیم کرد:
الف) عوامل برون زا: زمینه ها، عناصر و ابزاری که به نحوی رد پای کشورهای خارجی در آن ها دیده میشود
 ب)عوامل درون زا: زمینه ها و عناصری که ریشه داخلی دارند و غیرمستقیم یا مستقیم به پذیرش تهاجم فرهنگی از خارج به داخل کمک میکنند.مانند بیکاری، فقر اقتصادی، نابسامانی خانوادگی و غیره. تهاجم فرهنگی هم مانند هر امر دیگری مراحلی دارد:

الف)شناخت ملیت ها به معنای آگاهی از روحیات، خصلت ها، باورها و اعتقادات آن ملت باورها و اعتقادات آن ملت

ب)از خود بیگانه ساختن ملت ها : برای رسیدن به این هدف از تضعیف باورها و اعتقادات مذهبی، بی ارزش کردن ارزش های اخلاقی و ترقیب به رها شدن از قید و بندها و غیره استفاده میکنند.

ج)تحمیل فرهنگ کتب و نشریات، تبلیغات گسترده از طریق تکنولوژی ارتباطات، ترویج کالاهای لوکس مصرفی و الگوهای تجمل گرایی و شعارهای تبلیغاتی فرهنگ بیگانه منقش بر روی البسه از ابزار های تهاجم فرهنگی هستند.