چرا کتابداری؟!

(درمورد استفاده ی واژه ی کتابداری در مورد این علم)

«تمام كتابداران ما را نمي‌توان اطلاع‌رسان قلمداد كرد چون كار آنها فقط كتاب‌رساني است. كتابداراني را مي‌توان اطلاع‌رسان دانست كه در عصر جديد و با استفاده از فناوري اطلاعاتي و شبكه‌هاي اطلاعاتي نه تنها كتاب‌رساني مي‌كنند كار اطلاع‌رسانی را نيز انجام مي‌دهند.»
اينكه واژة «كتابداري» براي انتقال مفهوم آنچه در تحصيلات، آموزش و شغل كتابداري مي‌گذرد نارساست شكي نيست. نه تنها منابعي كه كتابدار (مأخوذ از كتابداري) با آن سر و كار دارد فقط كتاب ـ در تعريف امروزي ـ نیست بلکه كاري كه كتابدار بدان مشغول است نمي‌توان گفت «كتاب»داري است؛ چرا كه پسوند «داري» كه از «داشتن» حاصل مي‌شود با هر اسم كه همراه شود خوش‌ترين مفهومي كه به ذهن متبادر مي‌كند معناي آرشيوي، بايگاني و انبارداري مي‌دهد؛ يعني ذخيره كردن، نگهداري و اداره كردن يك سرمايه با نام كتاب؛ كتاب ثبت كردن، كتاب دادن و كتاب گرفتن. فعاليتي كه پيشينيان بافرهنگ ما براي يك «كتاب‌بان» (Bookkeeper) به سبب نگهداري كتاب اطلاق مي‌كردند و اكنون كه با شكل‌گيري و توسعه «دانش كتابداري» (Library Science) بسياري از صاحب‌نظران، كتابداري را در زمره علوم اجتماعي مي‌شمارند و مناقشاتي را دامن مي‌زنند تا وجوه علمي و فني آن را از يكديگر بازشناسند جاي بسي تأسف است كه براي اين دانش واژه‌اي انتخاب شده كه بي‌مسما، محدودكننده، نارسا و فاقد بار اجتماعي مناسب است به‌گونه‌اي كه دانش‌آموختگان اين رشته دانشگاهي براي شناسا کردن صنف خود كمتر بدان تن مي‌سپارند.
شايد از همين روست که دكتر هوشنگ ابرامي (مدرسان علم کتابدارب ایران بودند)در مطلع كتاب خود با نام «شناختي از دانش‌شناسي» اعتقاد دارد: «بدترين دشمن علم نوين كه به‌زبان فارسي كتابداري خوانده مي‌شود خود كلمه كتابداري است.»  ايشان واژه «دانش‌شناسي» و «دانش‌رساني» را پيشنهاد مي‌كنند با اين توضيح كه «فرد دانش‌شناس نه تنها از نظر فلسفه آموزش و پرورش با تئوري، منشأ، ماهيت، روش‌ها و محدوديت‌هاي علم و معرفت آشنايي پيدا مي‌كند بلكه از جهت فيزيكي يعني اخذ منابع دانش و گسترش آنها وظايفي عهده‌دار مي‌شود.»
امروزه آنچه يك كتابدار مي‌آموزد تا يك كتابخانه را به سرانجام برساند، شناسايي، گردآوري، رده‌بندي، سازماندهي، نمايه‌سازي، داده‌پردازي نرم‌افزاري و همراهي با مراجعان و خواهندگان منابع تا رسيدن آنها به دانش و اطلاعات مورد نظرشان است. به همين سبب است كه كتابداران بنا به تخصص و دانش موضوعي، كه ممكن است برخي از آنها را در تحصيلات تكميلي كسب ‌كنند، با اقسام مختلفي بر شمرده مي‌شوند، از كتابدار ميز امانت تا كتابدار فهرست‌نويس، كتابدار نمايه‌ساز، كتابدار چكيده‌نويس، كتابدار مشاور، كتابدار راهنما، كتابدار مرجع؛ و يا خود دانش كتابداري وقتي با منابع موضوعي خاصي همراه مي‌شود تخصص آنها را به خود جلب مي‌كند: كتابداري پزشكي، كتابداري فني و مهندسي، كتابداري علوم انساني، كتابداري جنگ و ...